دومين شماره سيميا

دومين شماره سيميا كه اختصاص يافته است به ويژه نامه بهرام بيضايي و تئاتر در 364 صفحه از روز شنبه 11 اسفندماه در كتابفروشي ها عرضه مي شود .

اين شماره سيميا به مناسبت اجراي نمايشنامة « افرا» به مسائل تئاتر و بيضايي پرداخته است . نگاهي به فهرست مطالب اين شماره سيميا مي اندازيم :

ياداشت سردبير / علي دهباشي 3

درباره ي اين ويژه نامه / حميد امجد 5

براي زادروز بهرام بيضايي / اكبر رادي 10

يادداشت بهرام بيضايي در سوگ اكبر رادي 12

سالشمار زندگي و آثار بهرام بيضايي 15

بهرام بيضايي ؛ آثار اوليه / ژيزل كاپوشينسكي / بابك تبرايي 43

بهرام بيضايي ؛ نمايشنامه نويس / محمد رحمانيان 53

بيضايي ناشناخته / محمد چرم شير 65

بيضايي معاصر / حميد امجد 71

بهرام بيضايي ، گنوستي سيسم مدرن و كاربرد اجتماعي / دكتر بهرام جاسمي 81

بازي براي بيضايي / رضا كيانيان 89

« چهار صندوق » در پرتو رويدادهاي تاريخي ايران ( دهه هاي بيست تا چهل ) / افشين هاشمي 99

نگاهي كوتاه به استعاره ي تن پوشي و بدل پوشي در نمايشنامه ي « ندبه » / فارس باقري 119

درس هاي « سهراب كشي » / محمد چرم شير 129

از جهان پاكان در پي اصل گم شده / حميد امجد 137

ميزگرد درباره « ميراث » و « ضيافت / 165

پرسشي به نام « مرگ يزد گرد » / دكتر رضا براهني 189

سينما و تئاتر بدون تجربه كردن مي ميرند / حميد امجد و احمد پايداري 199

بانو آئويي چالش بنيادين هستي / شهرام جعفري نژاد 217

كارنامه ي بندار بيدخش سخنداني و زيبايي / ايرج كريمي 225

درنگي بر دو تئاتر از بهرام بيضايي / حميد امجد 231

بازانديشي جهان كهن / حميد امجد 247

شب هزار و يكم ملتي كه تا قصه مي گويد ، زنده است / شهرام جعفري 265

... در توضيح سياسي نبودن / محمد رحمانيان287

افرا در انتظار / مژده شمسايي 297

درس هاي « افرا » / محمد رحمانيان 301

روايتگري قصه در « افرا » / اصغر عبداللهي 307

يادداشتي بر نمايشنامه ي « افرا ، يا روز مي گذرد » رساله در باب نجات / محمد رضايي راد 317

درباره ي بازي در نمايش « افرا» / افشين هاشمي 327

گفتگو با بيضايي درباره افرا / حميد امجد 337

علي دهباشي در بخشي از سرمقاله خود با عنوان « بيضايي و تئاتر ملي » چنين مي نويسد : « نام بهرام بيضايي كه كارنامه هنري اش به نيم قرن مي رسد بيش از هر نمايشنامه نويس ديگري با تئاتر ملي ايران گره خورده است . رويكرد بيضايي با تئاتر ملي رويكردي نه صرفاٌ از سر احساس و عشق به سرزمينش بلكه پاسخ به ضرورتي اجتناب ناپذير بوده است . بيضايي بيش از هر نمايشنامه نويسي دغدغة نمايش ايراني داشته و در پي آن بوده تا آنچه اجرا مي شود به دل مردم راه يابد اما هرگز نخواسته و بر سر آن نبوده تا براي دست يابي به چنين هدفي حدي براي فهم مردم تعريف و معلوم كند. او از آن دسته هنرمنداني است كه هرگز فرهنگ متوسط را تاب نياورده و همين بيانگر حرمت او به مخاطب خود است .

  در واقع با نگاهي به نمايشنامه هاي بيضايي ، خواه آنها كه بر صحنة تالارهاي نمايش ايران به اجرا درآمدند و خواه آنها كه بدون اجرا منتشر شدند ، درمي يابيم كه بيضايي از همان آغاز راه دلمشغول تئاتر ملي تئاتر ملي به عنوان جوهر هويت فرهنگي بوده است . او همواره خواسته سنت تاريخي و فرهنگي ايران را به بارزترين شيوه حفظ و آن را با جوهر نمايش تلفيق كند . ارتباط تماشاگر با نمايش براي بيضايي اهميت غايي دارد و از همين روست كه زبان نقشي كليدي در آثارش ، به ويژه در عرصة نمايشنامه نويسي ، ايفا مي كند.

  آنچه آثار بهرام بيضايي را نسبت به ديگر همتاهاي خود ويژگي مي بخشد نگاه اوست به تئاتر ملي ، هويت فرهنگي چند هزار ساله و سنت تاريخي ايران. اين نگاه به هيچ روي صرفاٌ از سر شيفتگي نيست بلكه با هوشمندي ، فهم زباني و درك موقعيت خاص اجتماعي در هنگام خلق نمايشنامه و اجراي آن همراه مي شود. بيضايي در هيچ زماني ، حتي هنگامي كه تاريخ ايران قديم را روايت مي كند ، از عصر خود جدا نمي شود و شايد بتوان گفت كه راز ماندگاري آثارش همين است . او با حفظ جوهر درام ، تلفيق آن با زبان فارسي و نگاهي نافذ به زمانة خود راوي تاريخ مي شود. او نمايشناه نويسي ايراني است ، با نگاهي كاملاٌ شرقي كه از « هر چه رنگ تعلق پذيرد » بيزار است . غايت بيضايي خود بودن است ، پس از آن روست كه مي گويد « من فقط فيلم نمي سازم ؛ من هر كاري انجام مي دهم تا بتوانم خودم را بيان كنم. اگر نتوان فيلم بسازم تئاتر كار مي كنم ، اگر امكان كار تئاتر نباشد ، مي نويسم و اگر نتوانم اين كار را بكنم ، كتاب مي خوانم يا درس مي دهم يا با خودم موسيقي زمزمه مي كنم . به هر حال در هر زماني كاري انجام مي دهم . منظور از تمام اينها شكل دادن به انديشه هايم است و اگر بخت ياري كند انتقال انديشه هايم به شما و همين طور گرفتن انديشه از شما . » و او به هيچ روي نمي ترسد از اين كه قضاوتش كنند . او هنرمندي است كه مي كوشد بيشترين بهره و تأثير را از زبان فارسي ، تاريخ ايراني و هويت فرهنگي خود برگيرد و همان را به مخاطبش انتقال دهد.

  اما جدا از همه ويژگي هاي بيضايي به عنوان نمايشنامه نويس و فيلسماز ، با مرور زندگي او و فراز و نشيب هايش ، پايمردي انساني را شاهديم كه از شكست نمي هراسد ، از تجربه خسته نمي شود ، هنر را محدود به اين نمي داند كه فقط در ميانه باشد و نامش بر سر زبان ها ، آن هم به هر بهاي . آنچه او به نسل امروز مي آموزد ، كار است و تلاش ، اميد و عشق به ايران ، زبان فارسي ، هويت فرهنگي و حفظ سنت تاريخي . بيضايي در يك كلام راز ماندگاري انسان است .

  و اما درباره اين شماره ، نخست بايد از حميد امجد سپاسگزار باشم كه از الف تا ي كار دشوار ويژه نامه را همچون يك سردبير متعهد شد و به پايان رساند . و ديگر از نويسندگان و همكاراني كه در مراحل گوناگون انتشار اين شماره ما را مدد رساندند و سرانجام از عليرضا رئيس دانا ، مدير انتشارات نگاه ، كه نقشي مهم در انتشار اين شماره داشت . »

  گفتني است كه شماره اول فصلنامه سيميا به ماكس فريش نمايشنامه نويسي سوئيسي اختصاص يافته بود.

زن آزاری در قصه ها و تاریخ
 

کتاب زن‌آزاری در قصه‌ها و تاریخ یک اثر پزوهشی به‌قلم شکوفه تقی است که به‌وسیله‌ی نشر باران در استکهلم چاپ و منتشر شده است.
تاریخ، قصه‌های عامیانه، آداب و رسوم اجتماعی و باورهای مذهبی نشان می‌دهند که زن همواره با خشونت مورد تحقیر و آزار قرار گرفته است.
تاریخ می‌گوید زنان در بسیاری از نقاط جهان به‌جرم زن به‌دنیا آمدن، زنده به‌گور شده‌اند. تاریخ مجازات‌های مذهبی و اجتماعی می‌گوید اگر مردی از زنش، دخترش، مادرش و خواهرش کوچک‌ترین خلافی ببیند یا بشنود که احتمالا جنبه‌ی جنسی داشته باشد، مرد اجازه دارد زن را مثله کند، بی‌آن‌که مجازاتی برایش وجود داشته باشد.
قصه‌های عامیانه می‌گوید اگر زنی نازا بوده یا برای مرد فرزند پسر نمی‌آورده، مرد اجازه داشته او را نیمه‌شب در سرما و تاریکی از خانه بیرون یا در سیاه‌چالی زندانی کند. زن تنها روزی از آن گور دست‌ساز بیرون می‌آمده که مردی دیگر به‌طور مثال پسرش به عرصه‌ی وجود می‌رسیده و وسیله‌ی خلاصی او را فراهم می‌کرده است.
آداب و رسوم نشان می‌دهند که در مراسم عروسی، مرد، زن را تحت عنوان مهریه و یا شیربها می‌خریده و هنوز هم می‌خرد. همان آداب و رسوم در نقطه‌ای از جهان می‌گوید مرد باید با چوب بر سر عروسش بکوبد و یا به بالای بام برود تا زن از زیر پایش رد شود.
قوانین اجتماعی و مذهبی در بعضی جوامع می‌گوید زن برای برآورد نیاز جنسی مرد هر چقدر هم کودک باشد، رسیده و بالغ محسوب می‌شود و برای برخورداری از حقوق مالی و سایر حقوق انسانی، هرچقدر هم توانا و خردمند باشد، هنوز ناقص‌العقل به‌حساب می‌آید.
در بسیاری از متون مذهبی در تاكید بر دو اصل در رابطه با زنان اتفاق نظر وجود دارد: یك، زن بالقوه دارای نیروی جنسی مخرب و شیطانی است و دو: فاقد قوه‌ی عقلانی است. به‌همین دلیل است كه در اغلب متون سفارش می‌شود كه مرد می‌بایست امكان هشیاری قدرت جنسی را در زن چنان تحقیر و لگدكوب كند كه این نیرو در زن مجال سربلند كردن نیابد و دیگر این‌که بهدلیل فقدان عقل و امكان گول خوردن، او را دائم زیر سلطه و نفوذ خود داشته باشد.
به‌عقیده‌ی شکوفه تقی، «پشت هر خشونتی که ابراز می‌شود ترسی درونی و پشت هر تحقیری که به‌کسی روا داشته می‌شود حسادت و احساس خودکم‌بینی نهفته است و اگر تاریخ بشر پر از خشونت و تحقیر نسبت به‌زن است در واقع گواه ترس مردها از زن‌ها و احساس خودکم‌بینی‌شان در برابر زنان است.»
در این کتاب تاکید می‌شود آن‌چه از دید قوانین مذهبی و اجتماعی پاره‌ای جوامع، درباره‌ی زنان، ضد ارزش و کفرآمیز به‌شمار می‌آمده، در دوره‌ای دیگر تبدیل به باوری قدسی شده است. تنها بازی قدرت و تلقی مردانه از آن بوده که قدسی را به شیطانی و به عکس بدل کرده است.
کتاب زن‌آزاری در قصه‌ها و تاریخ، نه‌تنها به‌سابقه‌ی این دیوانگاری در قصه ها، تاریخ، متون مذهبی، آداب و رسوم می‌پردازد بلکه علل آن را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد. هم‌چنین می‌کوشد نشان دهد ضعف مردان در رابطه با تسلط بر قوای جنسی سبب خداانگاری خود و دیوانگاری زن شده است.
نویسنده کتاب را در دو بخش تنظیم کرده است. هدف بخش اول که در هشت فصل تنظیم شده این است که سابقه‌ی بیماری زن‌آزاری را نشان دهد و دلایل تاریخی و اجتماعی آن را ریشه‌یابی کند. نگارنده در فصول اول و دوم به حقوقی که جامعه و قانون تحت عنوان صاحب نخستین دختر به‌مرد سپرده است می‌پردازد و عواقب تخطی از آن و یا تجاوز به آن را شرح می‌دهد. هم‌چنین می‌کوشد نشان دهد چگونه متون مذهبی در کنار فرهنگ شفاهی آن مجازات‌ها را توجیه می‌کنند. در فصل سوم در مورد باکره‌گی و دلایل اهمیت آن از دید مردان بحث می‌شود.
فصل چهارم به‌قاعدگی و ارتباط آن با دیوانگاری زن اختصاص دارد. در این فصل مطرح می‌شود که چگونه و چرا یک نماد واحد در رابطه با زنان در یک دوره، رمزی قدسی و در زمانی دیگر به‌رمزی شیطانی مبدل شده است.
موضوع فصل پنجم، هشیاری جنسی زن و عواقب و مجازات‌های مربوط به آن است. هم‌چنین نشان داده می‌شود نماد مار در ارتباط با مرد صورتی قدسی و در رابطه با زن تصویری شیطانی پیدا می‌کند. نگارنده در فصل ششم نه تنها شکار و دزدیدن زنان را به عنوان یک رسم بررسی می‌کند که به‌ریشه‌یابی آن می‌پردازد. ضمن آن‌که سعی می‌کند نشان ‌دهد بین نحوه‌ی امرار معاش و برخورد مالکانه با زن ارتباطی مستقیم وجود دارد.
هدف فصل هفتم نشان دادن تأثیر فقه و متون مذهبی بر فرهنگ شفاهی است. هم‌چنین نشان داده می‌شود که وجود تاریخی زنان نامی یا مادران درستکار انکار شده تا بتوان زنان را موجوداتی احمق و خیانتکار معرفی کرد و به این ترتیب در اعمال تسلط بر ایشان تمهید کم‌تری به‌کار برد.
موضوع فصل هشتم، رفتار عرف جامعه به‌صورت عام و رفتار شوهر به‌صورت خاص با زن در رابطه با باروری و فرزندآوری است.
بخش دوم این دفتر به پنج فصل تقسیم می‌شود و موضوع آن نشان دادن توانایی‌های زنان است که در تاریخ و قصه‌ها گاه بسیار بی اهمیت قلمداد شده و گاه کاملاً انکار شده است.
فصل اول از بخش دوم به زنان و حکومت اختصاص دارد. این فصل به‌حضور زنان در تاریخ، اسطوره و قصه‌های ایرانی و انتظار مردان می‌پردازد. موضوع فصل دوم زنان روحانی یا حتی جادوگر است که علی‌رغم توانایی‌های فراوان گمنام مانده‌اند. فصل سوم به زنان سپاهی‌ای می‌پردازد که در لباس مردان خدمت ‌می‌کرده‌اند. فصل چهارم به‌زنان و هنر اختصاص دارد. این فصل به زنان معروف و گمنامی می‌پردازد که با هنرشان حضوری در قصه‌ها یا فرهنگ شفاهی ندارند اما در تاریخ و سفرنامه‌ها به وجودشان اشاره شده است.
موضوع فصل پنجم زنانی است که از راه جاسوسی و تن فروشی امرار معاش می‌کرده‌اند. از آن جمله‌اند پیرزنان جاسوس و دلاله‌گان.
کتاب را می‌توانید از کتابفروشی‌های محل زندگی خود و یا از طریق نشر باران در سوئد تهیه کنید.
شكوفه‮ ‬تقی
نشر باران ، سوئد
چاپ اول 2008/ 1386
شابک: 2-15-85463-91-978
Info@baran.st
www.baran.st

در چند مجلد؛ يادداشت‌ها و نامه‌هاي جمال‌زاده براي اولين بار منتشر مي‌شود

مجلداتي از کتابهاي آماده شده بنياد محمدعلي جمال زاده شامل يادداشتها، نامه ها و مقالات اين داستان‌نويس به زودي منتشر خواهد شد.

به گزارش خبرنگار مهر، علي دهباشي نماينده هيئت امناي بنياد محمدعلي جمال زاده از انتشار تعدادي از آثار مرتبط با اين نويسنده تا پايان سال خبر داد.

به گفته وي، مجموعه يادداشتها، نامه ها و مقالات محمدعلي جمال زاده به زودي براي اولين بار و به کوشش وي منتشر مي شود. نامه ها شامل شش جلد است و يادداشتها و مقالات نيز در مجلداتي جداگانه عرضه خواهد شد.

جلد اول يادداشتها توسط سوسن اصيلي آماده مي شود. جلد ديگري از يادداشتهاي جمال زاده درباره موضوعات ادبي و تاريخي و برگرفته از مقالات وي در دوران فعاليت در روزنامه کاوه است که جمال زاده طي آن دوران با نام مستعار "شاهرخ" مقالاتي را منتشر مي کرد. همچنين مقالات تاريخي او درباب مسائل تاريخي در مجلدي جداگانه آماده انتشار مي شود. علي دهباشي علاوه بر اين دو کتاب، مقالات ادبي پدر داستان نويسي ايران را نيز (شامل نقدهاي او بر آثاري چون کليدر، سووشون، مدير مدرسه، بوف کور، تنگسير و...) در دست انتشار دارد.

جلد اول يادداشتها و همچنين سه جلد از نامه ها تا پايان سال منتشر مي شود. ضمن اينکه مجلد مربوط به مقالات دوران روزنامه کاوه نيز هم اينک آماده انتشار است. علي دهباشي در سالهاي اخير ويراستار منتخب هيئت امناي بنياد مربوطه براي چاپ آثار جمال زاده بوده که تاکنون 14 جلد از کتابهاي وي را منتشر کرده است.

محمدعلي جمال زاده در سال 1274 شمسي در اصفهان به دنيا آمد. وي فرزند سيد جمال‌الدين واعظ اصفهاني بود. او نخستين مجموعه داستان‌هاي کوتاه ايراني را تحت عنوان "يکي بود يکي نبود" در سال 1300 در برلين منتشر کرد که به همين دليل وي را آغازگر سبک واقع‌گرايي در نثر معاصر فارسي و نيز پدر داستان کوتاه ايراني مي‌دانند.

 امانت داري و اخلاق مداري

استفاده از اين خبر فقط با ذکر منبع " خبرگزاري مهر " مجاز است.

مجله فرهنگی و ایران‌شناسی کلک صاحب نمایه شد

ماهنامه فرهنگی، ادبی و ایران شناسی "کلک" از شماره 1 تا 94 صاحب نمایه ای فراگیر (جامع) شد.

به گزارش خبرنگار مهر، این نمایه با همکاری علی دهباشی - سردبیر سابق مجله کلک - و سیمین قطبی تهیه شده است.

کلک از فروردین 1369 شروع به کار کرد و 94 شماره به صاحب امتیازی کسری حاج سیدجوادی و سردبیری دهباشی به کار خود ادامه داد. علی دهباشی پس از آن صاحب مجله بخارا شد که تا این زمان (زمستان 1386) 63 شماره از آن منتشر شده است.

در این نمایه می توان مباحثی را چون ایران شناسی کلک در طول هفت سال به طور کامل، ثبت شرح حال و فهرست آثار درگذشتگان این سالها، ستون ادبیات داستانی ایران حسن میرعابدینی، ادبیات حوزه زبان فارسی افغانستان و تاجیکستان و گفتگو با شخصیتهایی که برای اولین بار درباره زندگی و آثار خود مصاحبه کردند چون محمدحسن لطفی، اسماعیل فصیح، سهراب شهید ثالث، جلال خالقی مطلق، بیژن جلالی و... مشاهده کرد.

عبدالحسین آذرنگ در این باره نوشته است: نمایهها از بنیادی ترین ابزارهای اطلاع شناسی، اطلاع یابی و از نخستین منابع ضروری برای کارهای پژوهشی است. اطلاع پژوهان، داده جویان، دانش کاوان و همه پژوهشگران اسنادی، اکنون که جهان به عصر اطلاعات راه یافته و اطلاعات و سامانه های مرتبط با آن به یکی از تکیه گاه های اصلی عالم این روزگار تبدیل شده است، به خوبی حس می کنند که نمایه نشدن روزنامه ها، مجله ها، کتابها و به طور کلی همه رسانه های نوشتاری و دیداری و شنیداری حاوی اطلاعات، چه مانع بزرگی بر سر راه پژوهش، چه کار بر زمین مانده زمان بر و هزینه بر، چه زیانی متوجه اقتصاد پژوهش، اقتصاد فرهنگ، اقتصاد اطلاعات و اقتصاد بسیاری قلمروهای دیگر و در مجموع چه خسرانی برای فرهنگ ملی ماست.

ایرج افشار که در قلمرو اطلاع رسانی فرهنگی، استادی پیشگام در ایران است - اگرچه اصطلاح "اطلاع رسانی فرهنگی" را در وصف کارهای متنوع و فراوان خود در زمینه تدوین و انتشار انواع ابزارهای اطلاع شناسی و اطلاع رسانی، که تا پیش از رواج واژه "نمایه" با عنوان "فهرست"، "صورت" و نظایر آن از آنها یاد می کردند، هیچ گاه به کار نبرده است - از سالیان پیش، قبل از آنکه علم اطلاع رسانی به ایران معرفی شود و مبحث و سپس شاخه اطلاع رسانی در دانشگاه تدریس شود، ضرورت تدوین و انتشار نمایه ها را به ویژه در گسترده مطالعات ایرانی (ایران شناسی) به گونه های مختلف و به ویژه به مسئولان یادآور میشد.

 خبرگزاری مهر   

شصت وسومين شماره بخارا منتشر شد

   مجله بخارا اين شماره خود را به مسائل زبانشناختي اختصاص داده است و داراي مقالاتي در همين زمينه است. اين شماره بخارا در سالروز تولد دكتر باطني به وي تقديم شده است. بخارا 63 از روز يكشنبه 9 دي ماه در دسترس عموم قرار دارد.

در اين شماره علاوه بر يادداشت علي دهباشي که در ذيل خواهد آمد مقالاتي از دکتر محمدرضا باطني و ديگر اساتيد در بارة زبان شناسي خواهيد خواند.

 درباره ويژه نامه زبانشناسى

  على دهباشى

   واژه «زبان‏شناسى» نخستين بار توسط سعيد نفيسى در سال 1304 برابر واژه فرانسوى Linguistique به كار گرفته شد. پيش از اين واژه زبان‏شناسى به صورت «فقه اللغه» در مقالات و كتابها به كار برده مى‏شد.

  نخستين كوششها در عرصه زبان‏شناسى در سالهاى 1312 تا 1314 مقالات حسين فوادى بود كه به صورت سلسله مقالاتى در مجله مهر منتشر شد. در اين مقالات نويسنده نگاه امروزى به زبان فارسى و پژوهشهاى زبان‏شناسى ارائه داده است.

  گامهاى بعدى توسط دكتر محمد مقدم برداشته شد. دكتر مقدم دانش آموخته رشته زبان‏شناسى از دانشگاه پرينستون آمريكا بود كه پس از اتمام تحصيلات به ايران بازگشت و در دانشگاه تهران كار خود را آغاز كرد. دكتر مقدم پس از يك دوره تلاش بى وقفه موفق شد رضايت اولياى دانشگاه تهران و دانشكده ادبيات را جلب كند و در سال 1342 گروه زبانشناسى را تأسيس كردند. دكتر محمد مقدم را مى‏توان نخستين زبان شناس ايرانى ناميد كه آغازگر تدريس اين رشته در دانشگاه تهران شد.

  دكتر مقدم در سالهاى اوليه تدريس با همكارى دكتر صادق‏كيا و دكتر جمال رضايى اولين مجله مطالعات زبان‏شناسى را با عنوان «ايران كوده» منتشر كردند.

  نخستين نسل زبان شناسان ما توانستند پايه و اساس اين رشته را در ضوابط كاملاً علمى تبيين و تدوين كنند تا آنجا كه هم اكنون نسل سوم زبان شناسان آثار ارجمندى را ارائه مى‏كنند.

  در گروه زبان‏شناسى دانشكده ادبيات استادانى همچون دكتر پرويز ناتل خانلرى، دكتر سيف‏الدين نجم آبادى، دكتر صادق كيا و دكتر ماهيار نوابى و در سالهاى بعددكتر هرمز ميلانيان و چند تن ديگر به تدريس پرداختند.

  و در ادامه استادانى ديگر همچون: دكتر محمد رضا باطنى، ابوالحسن نجفى دكتر على اشرف صادقى، دكتر على محمد حق شناس، دكتر ثمره، دكتر معصومه قريب و... راه را براى نسل جوانتر هموار كردند و با تدريس عالمانه و دقيق خود نسل جديد را با آخرين دستاوردهاى زبان‏شناسى در جهان آشنا كردند.

  در اينجا بايد از نخستين كنگره يا گردهمايى در زمينه زبان‏شناسى ياد كنيم كه دكتر احسان يارشاطر در 1965 در تهران برگزار كرد. اين نوع نشست‏ها و كنگره‏ها براى مدتها متوقف ماند تا اينكه در سالهاى اخير مجدداً برقرار شد و قرار است هفتمين همايش زبان‏شناسى در روزهاى پايانى آذرماه در دانشگاه علامه طباطبايى با حضور گسترده استادان، دانشجويان و محققان زبان‏شناسى برگزار شود.

  يك اتفاق مهم ديگردر عرصه زبان‏شناسى انتشار مجله تخصصى «زبانشناسى» بود كه به همت مركز نشر دانشگاهى بنياد گذاشته شد و اكنون بيست و سه سال است كه زير نظر و مديريت علمى استاد دكتر على اشرف صادقى منتشر مى‏شود.

  نكته ديگر كه تحول مهمى در فرهنگ نگارى دو دهه اخير محسوب مى‏شود نقش زبان‏شناسى در تأليف و تدوين فرهنگ نگارى است. حضور استادان زبان شناس بصورت يكى از الزامات علمى كار فرهنگ نويسى به شمار مى‏رود.

  همچنين كتابهاى آموزش زبان فارسى و آموزش ترجمه در مقاطع مختلف از دانش زبان‏شناسى بهره‏مند شدند. و در فرهنگستان زبان و ادب فارسى در ابعاد گوناگون گروه‏هاى تخصصى به مسأله زبان‏شناسى بطور گسترده مى‏پردازند.

  در چهل و چهار سالى كه از تشكيل گروه زبان‏شناسى در دانشگاه تهران مى‏گذرد، سه نسل در اين رشته علمى تربيت شدند. با نگاهى به «چكيده پايان نامه‏هاى زبان‏شناسى» تنوع و كثرت موضوعات و فارغ التحصيلان اين رشته را خواهيم شناخت.

  هم اكنون در دانشگاه‏ها چه دولتى و چه آزاد گروه زبان‏شناسى فعال است. نسل سوم داراى چهره‏ها و استعدادهاى درخشان و بسيار قوى است. ولى هنوز تا ايده‏آل‏ها راه درازى را در پيش‏رو داريم.

  ابزار آشنايى و تبادل نظر در عرصه بين‏المللى بسيار محدود است. نداشتن استراتژى تحقيق و پژوهش در بيشتر زمينه‏ها بويژه در حوزه زبان‏شناسى ما را در وضعيت نامناسبى قرار داده است.

  و اما درباره مجله ايى كه در پيش رو داريد. پيشنهاد انتشار ويژه نامه زبان‏شناسى از حسين صافى بود كه طى چندين ماه به همراه روح الله مفيدى در تمامى مراحل كار ما را يارى دادند، و سپاس از اين دو مرد زبان شناس و ارجمند.

  ويژه نامه زبان‏شناسى در چند بخش تنظيم شده است كه ملاحظه مى‏كنيد. اصل بر اين بوده كه عمده مباحث امروز زبان‏شناسى در ايران طى مقالات و گفتگوهايى كه مى‏خوانيد مورد بحث، ارزيابى و نقد قرار گيرد. هر چند ممكن برخى از مقالات تخصصى باشد اما در كنار ديگر مباحث گامى است در جهت ارتقاي سطح علمى زبان‏شناسى در ايران.

  و سرانجام اينكه سردبير و ديگر دست اندركاران ويژه نامه زبان‏شناسى اين شماره را همچون برگ سبزى تقديم استاد دكتر محمد رضا باطنى مى‏كنند. اداى دينى است هر چند ناچيز، اما نشان از قدرشناسى جامعه زبان‏شناسى نسبت به استاد باطنى است.

  آذر1386

بانوی من، قمری من

نویسنده: رولد دال
برگردان: شهلا طهماسبی
مجموعه داستان کوتاه
چاپ اول 1384
نشر مرکز
رولد دال نویسندة نروژی تبار، که در سال 1916 در انگلستان به دنیا آمده و در جنگ جهانی دوم در نیروی هوایی انگلستان خدمت کرده است، به سال 1942 در واشنگتن نوشتن را شروع میکند. اولین مجموعه داستان کوتاه او شامل دوازده داستان کوتاه و بر اساس تجربیات جنگی او است. بعدها تلویزیون انگلستان بعضی از داستانهای او را با نام داستانهای غیرمنتظره به فیلم در میآورد. او یکی از موفقترین نویسندگان کتابهای کودک و نوجوان هم هست و نشریة تایمز در بارة داستانهای او نوشته:« داستانهای رولد دال در آینده از جملة آثار کلاسیک خواهند شد.»

مجموعه داستان بانوی من، قمری من شامل پانزده داستان کوتاه از این نویسندة است که به سبک و سیاق خاص خود او نوشته شده. آنچه که در این داستانها بیش از هرچیز نظرگیر است پایان غیرمنتظره و پرداخت خاص آنهاست. تعلیق موجود در هریک از آنها مانع از آن میشود که خواننده تا پایان هر داستان کتاب را، ولو برای لحظهای، زمین بگذارد. خواندن این کتاب را هم به خوانندگانی که در پی لذت خواندن هستند توصیه میکنیم و هم به آنهایی که در پی سبک وسیاق متفاوتی در نوشتناند و هم به همة خوانندگانی که ناباکوف آنهاراخوانندگان«خوب» مینامد.

رولد دال در نوامبر 1990 در هفتادوچهار سالگی درگذشت.

چهل و پنجمين شماره از فصلنامه «مترجم» منتشر شد. مقالات اصلي اين شماره به قلم رضا سيدحسيني، عبدالله کوثري، علي صلح جو، صفدر تقي‌زاده، علي خزاعي‌فر، محمود حسيني‌زاد، امير مهدي حقيقت، فرزانه فرح‌زاد و مجدالدين کيواني به نگارش درآمده‌اند و گفتگوي اصلي اين شماره به محمد علي موحد اختصاص يافته است. در شماره چهل و پنجم مترجم رضا سيدحسيني در مقاله‌‌اش به آثار مهم ادبيات آمريکاي لاتين که تا کنون در ايران ترجمه نشده‌‌اند پرداخته است. عبدالله کوثري نگاهي به مسئله ترجمه آثار ادبي قديمي داشته و علي خزاعي‌فر در مقاله‌اش با عنوان «نگاهي ديگر به گتسبي بزرگ» ترجمه اين اثر کلاسيک را توسط مرحوم کريم امامي مورد بررسي قرار داده است. همچنين در اين شماره علي صلح جو در مقاله اي با عنوان «بشکنيم يا نشکنيم » نظر منوچهر انور را در باره ترجمه ديالوگ در نمايشنامه عروسکخانه بررسي کرده است و محمود حسيني‌زاد در مقاله‌اش در اين شماره بحث ترجمه آثار آلماني زبان به فارسي را پيش کشيده و همچنين امير مهدي حقيقت از تجربهاش در ترجمه رمان همنام گفته است.. در اين شماره مترجم همچنين چند گزارش نيز به چاپ رسيده‌اند که از آن جمله مي‌توان به گزارش حضور هانري دوفوشه کور در ايران، گزارش هفدهمين سالگرد انتشار مترجم و گزارش تصويري اين مراسم اشاره کرد. در بخش از «گوشه و کنار» هم مثل هميشه مي‌توانيد آخرين اخبار مربوط به ترجمه در ايران و جهان را بيابيد. فصلنامه مترجم را مي‌توانيد از کتابفروشيهاي معتبر در تهران و شهرستانها تهيه کني{متن خبر: فصلنامه مترجم}.

  نخستين شماره از دوره دوم فصلنامه سيميا با سردبيري علي دهباشي منتشر شد . در اين شماره بخش بزرگي به ماكس فريش اختصاص يافته در طي مقالاتي كه به صورت تأليف و ترجمه آمده است . ما با زندگي و آثار اين نمايشنامه نويس و رمان نويس سوئيسي آشنا مي شويم .

  در بخش ديگري مقالات متنوع ديگري در زمينه ادبيات نمايشي در ايران مي خوانيم .

در اين شماره که با سردبيري بهروز شيدا منتشر شده است، در يادداشتي تحت عنوان سخن سردبير چنين آمده است: « ... مي¬گويم غربت تا همه¬¬ي تقسيم¬بندي¬هاي ممکن در مورد ادبياتِ خارج از کشور را زير يک واژه گرد آورده باشم؛ همه¬ي داوري¬هايي را که نويسنده¬گان اين شماره¬ي باران در موردِ متنِ خويش و متن ديگران دارند: ادبيات تبعيد، ادبيات مهاجرت، هيچ¬کدام. مي‌گويم غربت چه خويش اين واژه را در واژه‌ي تبعيد باز مي‌خوانم. چه مي‌خواهم بگويم که تاريخ ادبيات خارج از کشور، بيش از هر چيز تاريخِ متن تبعيدي است. چه مي‌خواهم بگويم که ادبيات تبعيد ما «تنها» «گزارش حوادث سياسي» نيست؛ که ادبيات زبان ديگر، رابطه‌ي ديگر، فضاي ديگر، نگاه ديگر هم هست؛ صحنه‌ي جولان «تخيل‌ها»، پرسش‌ها، شورش‌ها، جان‌هاي تراژيک، صداها؛ حاصل تسلط صداي حاکميتي که رويا مي‌کشد، وهن مي‌پراکند، نگاه حبس مي‌کند، کاتب و مکتوب از بسترشان مي‌راند؛ حاصل تقابل خشک‌بامِ سکوتِ هراس و باران صدا. مي‌گويم غربت تا به تنهايي ي انسان در جهانِ هراس اشاره کرده باشم؛ به تنهايي¬ي انسان در هراسِ جهان.»
شانزدهمين شماره‌ي فصلنامه‌ي باران با يادداشتي از مسعود مافان، در باره‌ي نکاتي از جمله طراحي‌هاي لارش ويلکس از محمد پيامبر اسلام و عدم بردباري در فرهنگ اسلامي، و هم‌چنين تواب‌کشي آغاز شده است.
مطالبِ اين شماره¬ي باران عبارت اند از:
در حوزه‌ي طنز مطلبي با عنوان خشم خشايارشا! نوشته‌ي بيژن اسدي¬پور .
در حوزه رمان و داستان کوتاه، بريده‌اي از رمان بوسه در تاريکي، نوشته‌ي کوشيار پارسي، جشنِ پتو، بخشي از رمان اتوبيوگرافي شيطان، نوشته‌ي هومن عزيزي، تکه¬اي از رمانِ جاده، نوشته‌ي کورمک مک¬کارتي (برگردان: حسين نوش¬¬آذر)، هفت ناخدا، نوشته‌ي شهريار مندني¬پور، پدرجان، نوشته‌ي حسن زرهي، اد،‌ زياد كشش نده. اين آقا نصف حرفهاي تو را نمي¬فهمد، نوشته‌ي نسيم خاکسار، طرف‌هاي مغربِ اکبرِ کپنهاگي، نوشته‌ي ياشار احدصارمي، سُرسُره، نوشته‌ي قاضي ربيحاوي، نامه، نوشته‌ي محسن حسام، مراسم تدفين نوشته‌ي الف. خلفاني، فقط در يک دقيقه عقل، عشق، نوشته‌ي مرتضي ميرآفتابي.
در حوزه‌ي مقاله، نقد و نگاه، يک نکته در حاشيه‌ي جستاري از اريش اوئرباخ، نوشته‌ي علي لاله¬جيني، چيستي داستان نوشته‌ي محمود فلکي، نگاهي به روايت¬گري از ديد دانش شناخت، نوشته‌ي سعيد هنرمند، چگونه ادبيات جهاني مي‌شود؟ يا، چگونه ادبيات جهاني آلوده مي‌شود؟ نوشته‌ي پيمان وهاب¬زاده، تنِ رام، روان پريش، نوشته‌ي اسد سيف، «پرنده¬ي روح» و درد غربت، نوشته‌ي شکوفه تقي، اينگمار برگمن، نوشته‌ي امير مومبيني، نگاهي به قصيده‌ي مجلس چهاردهم سروده‌ي ملک‌الشعراي بهار، نوشته‌ي شهين سراج، ردپاهايي از زنان در ادبياتِ ايران در آينه¬ي کتابِ اغواي ژان بودريار، نوشته‌ي بهروز شيدا.
در حوزه‌ي شعر آثاري از مريم هوله و سهراب رحيمي.
در حوزه¬ي ادبيات زندان، تک¬پنجره¬اي به زندگي، نوشته¬ي شکوفه مبيني، به گزينشِ ناصر مهاجر.
در حوزه‌ي گفت¬وگو، گفت¬وگوي مهران صادقي با مسعود نقره¬کار و گفت¬وگوي فرزين ايران¬فر با حورا ياوري.

چند کتاب تازه هم در اين شماره¬ي باران معرفي شده¬اند.

عکس روي جلد اين شماره‌ي باران از فتح‌الله زند است.
براي حمايت از انتشار باران مي‌توانيد اين فصلنامه را آبونه شده و يا آن‌را از کتابفروشي‌هاي محل خود تهيه کنيد!
info@baran.st

کي ما را داد به باخت
فرهاد کشوري
نشر نيلوفر
چاپ اول زمستان 1384

از اين نويسنده قبلاً رمان«شب موسي» و مجموعه داستان«دايره‌ها» را خوانده‌ايم. براي آشنايي بيشتر با نثر و فضاي رمان« کي ما را داد به باخت»، چند سطري از صفحه‌هاي 20 و 21 آن را برگزيده‌ايم:
بابام گفت:«تو فکر مي‌کني من دلم نمي‌سوزه؟ دلم کبابه. چه کنم؟ نه مي‌تونه سواره بيا، نه هم پياده. اين‌جا مي‌گذاريمش تو خرفت‌خونه. آدم هست که غذا و آبش بده. آخر تابستون ميايم و دوباره مياريمش پيش خودمون. خستگي راه را هم نداره. از دست جونور درامونه.»
مادرم آه کشيد. حتماً جلو خودش را گرفته بود والا زده بود زير گريه.
بابام گفت:« من هم ناراحتم، از پستونش شير خوردم. تو يک راهي بگذار جلوم...»
اين رمان به مسايل ايل، مهاجرت ايل نشين‌ها ومشکلاتي که به هنگام زندگي در حاشية شهر براي آن‌ها پيش مي‌آيد مي پردازد. رمان نود و پنج صفحه‌اي «کي ما را داد به باخت» در سال 1374 نوشته شده است و استفاده از زبان محاوره در گفت‌وگو‌ها از ويژگي‌هاي آن است.

خيابان بهار آبي بود

حسين آتش‌پرور

نشر گل آذين

چاپ اول-1384

حسين آتش‌پرور را با داستان‌هاي کوتاهش مي‌شناختيم. پيش از اين مجموعه داستان «اندوه»- 1372 را از او ديده بوديم. داستان‌هاي کوتاه ديگرش را پس از آن در نشريات ادبي هنري چون تکاپو، گردون، کارنامه و عصر پنجشنبه خوانده‌ايم. کتاب «خيابان بهار آبي بود» اولين رمان آتش‌پرور است.
اين رمان دردهة چهل و پنجاه روي مي‌دهد. در فصل اوّل به مهاجرت راوي و خانواده‌اش از روستاي ديسفانِ گناباد به شهر مشهد مي‌پردازد. مصيبت‌هاي روستايي دهة چهل را به خوبي شاهد هستيم. در فصل دوم و سوم مراحل زندگي راوي را دنبال مي‌کنيم. راوي در گذرسال‌ها به دنبال گم‌شدگي‌هاي نسل‌هاي گذشته مي‌گردد. در بخش «بحران» از فصل سوم شاهد حضور نسلي که در باد گم شد، هستيم. يادي از کساني چون غلام‌حسين به‌نژاد بايگي است. نامي که يادآور خيل عظيمي غلامحسين‌ها، به‌نژادها و بايگي‌ها بوده است. وقتي راوي در گورستانِ خراب شده با آن‌ها گفت‌وگو مي‌کند.
رمان «خيابان بهار...» رمان گم‌شدگي‌هاي نسل اندر نسل اين خاک است.

تن پوشي ازآينه
ساخت ماية نمايش‌هاي ايراني در آثار بهرام بيضايي

رسول نظر زاده

انتشارات روشنگران ومطالعات زنان
چاپ اول 1384

بررسي انواع نمايش هاي سنتي وعاميانة ايراني در آثار بهرام بيضايي دركتاب «تن پوشي از آينه» مورد بررسي و پژوهش قرارگرفته است. بيضايي با پشتوانة چهار دهه از عمر هنري خود از لوازم قصه‌ها و شكل‌هاي كهن نمايش قصة خود را باز مي‌سازد . قصه‌هاي عاميانه با قابليت و دلالت‌هاي معنايي ديگر در آثار او رخ مي‌نمايد.
اين كتاب نگرشي از منظركنكاش در فرم‌هاي نو نمايشي برگرفته از نمايش‌هاي عاميانه است. اين شكل‌ها در آثار بيضايي تركيبي خودبسنده از نقالي، تعزيه، تقليد، اسطوره، آيين و انديشه‌هاي امروزي است.
سابقه و سنت‌هاي ديرينة نمايشي در زندگي مردم سرزمين‌مان به تنهايي در كم‌تر كتابي سرجمع شده است. در فصل هفتم كتاب به طور مفصل به معرفي و واژه شناسي نمايش‌هاي سنتي ايراني (تقليد، تعزيه، نقالي، نمايش عروسكي و آيين‌ها) مي‌پردازد.
بيضايي در اهميت اين رويكرد گفته است:«ممكن است بشود با استفاده از سبك اجرايي و ارزش‌هاي سنتي نمايش‌هاي عاميانه و مردمي و پيش بردن محتواي آن به سوي تفكر واقع‌بيني روشن‌فكرانة امروزي يك نمايش ايراني در خور شرايط و تحول‌هاي تازه به وجود آورد.»
رسول نظرزاده نويسندة كتاب «تن پوشي از آينه» دستي هم در نوشتن داستان دارد. با نقد و بررسي‌هاي سينمايي او در ماهنامة دنياي تصوير مي‌توان آشنا شد.
فروش اينترنتي و online ازطريق سايت آي آي كتاب: www.iiketab.com

مردی در حاشیه

شهرام رحیمیان

نشر باران

چاپ اول، 2005 سوئد

شابک: 9-96-88297-91

طرح جلد: امیر صورتگر

www.baran.st

مجموعه داستان «مردی در حاشیه» نوشتهی شهرام رحیمیان توسط نشر «باران» منتشر شد.

این کتاب، سه داستان کوتاه «مردی در حاشیه»، «بویی که سرهنگ را دلباخته کرد» و «زنی برای کشتن و دوست داشتن» را در برگرفته است.

دو داستان نخست این کتاب‌، هم‌چون کتاب اول این نویسنده، «دکتر نون زنش را بیشتر از مصدق دوست دارد» (که در سال 1380 روانه بازار کتاب شده بود) از طنزی تلخ برخوردار است. فضای هر سه داستان این مجموعه، در خیابانی قدیمی به‌نام «عزیز‌آباد» شکل گرفته است.

ا40 فيلم، 40 نقد، 40 فيلم­ساز

  عباس بهارلو

نشر علم

چاپ اول: 1383

قطع وزيري، جلد سخت، 1650 نسخه، مصور، 456 صفحه، 5250 تومان 

كتاب به روايت مقدمة عباس بهارلو گزيده‌ای از 150 نقدی است كه وی از 1378 تا 1382 برای چند برنامة تلويزيوني نوشته و متن‌ها در آن برنامه‌ها تغييراتي كرده، اما در كتاب، شكل كامل آن‌ها آمده است. توالي چاپ نقدها براساس سال ساخت و نمايش آن‌ها است و نويسنده در هر نقد، دربارة ديگر آثار سازندگان فيلم‌ها نيز نظرات خود را نوشته است.

فيلم‌هايي كه نقدشان در اين كتاب چاپ شده عبارتند از: بي‌نوايان، خبرنگار خارجي، شاهين مالت، جلادها نيز مي‌ميرند، آرزوهای بزرگ، جويندگان، يوجيمبو، سالواتوره جوليانو، كوايدان، فارنهايت 451، نبرد الجزيره، ساكو و وانزتي، رابط فرانسوي، رابطه فرانسوی 2، حرفه: خبرنگار، برخورد نزديك از نوع سوم، جاده‌های جنوب، كاگه موشا، درخشش/ تلألو، گاندي