«پيانونواز» نوشتة «دونالد بارتلمي» داستاني است با مايه‌اي کنايي و معماوار. نويسنده عناصر و آحاد ماية داستان، يا طرح و نقشة آن را به عمد پيچانده است؛ به‌طوري‌ که خواننده با متن ارتباط لازم را برقرار نمي‌کند، يا به سختي ارتباط برقرار مي‌کند. «بارتلمي» دايماً از تشبيه و استعاره و کنايه استفاده کرده است، و هريک از اين عناصر يا صنايع را هم به نحو مستقل، بدون رابطة طبيعي و سازنده با يک‌ديگر، در متن گنجانده است.
در همان عبارت نخست داستان «پريسيلاهسِ» پنج ساله به يک «صندوق پستي» تشبيه مي‌شود، و بلافاصله از زبان راوي مي‌خوانيم که «مطمئناً يک پروانه توي آن صندوق پستي گير افتاده است.» کدام پروانه؟ نويسنده به همين عبارت بسنده مي‌کند. «کُد» يا «کليدي» داده نمي‌شود که خواننده به رابطة ميان پروانه و آن «صندوق پستي» ـ که ظاهراً کنايه‌اي از پريسيلاهس» است ـ پي ببرد. عبارت‌ها، يا استعاره‌ها و کنايه‌هاي ديگر، کمابيش به همين سياق است.
پس از آن مرد و زن ـ والدين پريسيلاهس ـ گفت‌وگويي را آغاز مي‌کنند که زمينه و نتيجة ملموسي ندارد. زن خودش را «زشت» مي‌داند؛ همين‌طور بچه‌هايش را. اما مرد با او موافق نيست، و برعکس عقيده دارد که بچه‌هاي آن‌ها «زيبا» هستند، و «بچه هاي بقية مردم زشت هستند.» اين گفت‌وگو به هيچ‌وجه روند طبيعي و منطقي ندارد، و با پيش کشيدنِ مطلبِ «عجيب» و نامربوط ديگري رها مي‌شود. اما گفت‌وگوي مرد و زن کماکان با اشاراتِ پراکنده و مبهمي ادامه پيدا مي‌کند، بي‌آن‌که ما از کُنه آن سردربياوريم.
ده‌ها اسم و نشانه و تلميح در داستان هست که ما، به‌ويژه خوانندگان فارسي زبان، نسبت به آن‌ها هيچ دريافت روشن و سازنده‌اي پيدا نمي‌کنيم. درنمي‌يابيم که منظور زن و مرد از «پني‌سيلين» و «آمبروسه» و «خانة فولادي» و «تريامف» و «تي‌آرـ فور» و «ولفليت» و «IBM» و «ادموند ويلسون» و «کتف‌بند» و «زرافه» و مانند اين‌ها چيست. اين کلمات يا نشانه‌ها به چه چيزهايي اشاره دارند؟ به چه چيزهايي راجع‌اند؟ متأسفانه مترجم هم با لغزش‌هاي دستوري و سستي‌هاي کلام به ابهامات داستان افزوده است.
در خاتمه لازم است اشاره کنيم مجموعه داستاني که سال گذشته از «بارتلمي» به فارسي برگرداننده شد کمابيش همين مشخصات را داشت، و متأسفانه خالي از لغزش‌ها و سستي‌هاي داستان «پيانونواز» نبود.

تير 1384

داستان «پيانونواز» را اینجا بخوانید